Büyüme geriliği nasıl anlaşılır, belirtileri nelerdir?


Sponsorlu Bağlantılar

Sponsorlu Bağlantılar

Allah kimsenin başına vermesin fakat en ağır hastalıklar bile hayatın bir gerçeği ve bizlere düşen görev bunun bilincinde olarak gerekeni yapmaktır. Bir çocuğun büyüme ve gelişmesinde en büyük sorumluluk ebeveynlerine aittir. Bundan dolayı anne ve babalar çocukların büyümesi hakkında bir takım temel öneme sahip bilgilere sahip olmalıdır. Örneğin çocuklarda görülen büyüme geriliğinin erken teşhisi tedavide çok önemlidir.

Peki siz büyüme geriliği hakkında yeterli bilgilere sahip misiniz? Bu sayfada büyüme geriliği ile ilgili bilmeniz gereken her şeyi tüm detaylarıyla sizlerle paylaşıyoruz…

Çocuklarda normal büyüme ve büyüme geriliği nasıl anlaşılır? Ne zaman doktora başvurmalı?

cocuk aile iletisimi 0 6 yas gelisimi ve egitimi  Çocuklarda normal büyüme ve büyüme geriliği“Büyümenin en önemli göstergesi boy uzaması ve ağırlık artışıdır” diyen uzmanlar, çocuklarda normal büyüme ve büyüme geriliği hakkında bilgiler verdi.

BÜYÜMEYİ SAĞLAYAN 3 FAKTÖR

Çocuklarda boy uzaması, kemiklerin uç kısımlarındaki büyüme plakları denilen kıkırdak dokunun gelişmesi ile sağlanmaktadır. Ergenlik döneminin sonunda büyüme plaklarının kapanmasıyla büyüme de durur ve erişkin boyuna ulaşılmış olur. Büyümeyi etkileyen üç temel faktörden ilki genetik faktörlerdir. Her çocuğun boyunu anne ve babasından geçen iki grup gen birbirinden bağımsız olarak etkilemektedir. Genler büyümenin ana kalıbını (çocuğun ırksal ve ailevi boy potansiyelini, ergenlik başlama yaşını gibi) belirler.

Büyümeyi sağlayan ikinci faktör ise beslenmedir. Normal büyüme için ve genetik boy potansiyelinin en iyi şekilde kullanılabilmesi için çocuğun yaşına uygun kalori alması ve dengeli beslenmesi son derece önemlidir. Özellikle büyümenin hızlı olduğu ilk iki yıl içindeki beslenme bozuklukları, kronik kusma, kronik ishal veya yanlış ve yetersiz beslenme, büyümenin geri kalmasına neden olan en önemli faktörlerdendir.

Büyümeyi sağlayan üçüncü faktör ise hormonlardır. İnsan vücudundaki salgı bezlerinden büyüme ve gelişmeyi ve diğer pek çok yaşamsal işlevleri düzenleyen hormonlar salgılanmaktadır. Büyümeyi düzenleyen hormonların başında beyindeki hipofiz bezinden salgılanan Growth hormon (büyüme hormonu) gelmektedir. Büyüme hormonu ve bunun etkisiyle vücutta üretilen bazı büyüme faktörleri, kemik uçlarında, büyüme plağındaki kıkırdak hücrelerinin bölünmesini ve çoğalmasını sağlayarak normal boy uzamasını temin ederler. Ayrıca tiroid hormonları gerek hücrelerdeki metabolik faaliyetleri düzenleyerek, gerekse kemik olgunlaşması üzerine etki ederek büyümeyi destekleyen önemli hormonlardır. Cinsiyet hormonları (Kızlarda estrojen, erkeklerde testosteron) ise özellikle ergenlik çağında gözlediğimiz hızlı büyümeyi uyaran temel hormonlardır. Bütün bu hormonların eksikliğinde de büyümede yavaşlama, durma ve boy kısalığı görülür.

BÜYÜME HIZI NEYE GÖRE DEĞİŞİYOR?

Çocuğun boy ve kilosu yaş ve cinse göre hazırlanmış olan boy ve kilo eğrileri üzerinde işaretlenerek normal olup olmadığı ve normalden ne kadar sapma gösterdiği görülür. Ayrıca çocuğun boyu kabaca yılda 4 cm’den az uzuyor ise hangi yaşta olursa olsun büyüme hızı yetersizdir Bu da çocukta fizyolojik bir sorunun olduğunun göstergesidir.

Çocukların büyüme hızları her yaşa göre farklılık gösterir ve bu son derece normal bir durumdur. Ancak çocuğun büyüme hızını değerlendirirken, çocuğun yaşı mutlaka göz önüne alınmalıdır. Örneğin doğumdan sonraki ilk yıl içinde çocuğun boyu yılda 25 cm artar iken bu oran 4 yaşından itibaren yılda 5–6 cm’ye iner. Çocuklarda büyüme ilk yıl içinde ayda bir daha sonra üç ayda bir sonra ise yılda iki kez boy ve kilo ölçümü yapılarak gelişimin normal olup olmadığı değerlendirilmelidir.

BÜYÜME GERİLİĞİNE YOL AÇAN DURUMLAR

Büyüme geriliğine yol açan bazı durumlar vardır. Anne karnında yetersiz beslenme sonucu düşük doğum ağırlığı ile dünyaya gelme, doğum sonrası özellikle ilk iki yaştaki beslenme yetersizlikleri, sistemik (kronik) hastalıklar ve büyümeyi sağlayan büyüme hormonu, tiroid hormonu gibi hormon eksiklikleri, ergenlik gecikmesi büyümenin geri kalmasının nedenleri arasındadır.

Büyüme ile ergenlik arasındaki farka gelince; büyüme ile ergenlik arasında çok yakın bir ilişki vardır. Kızlarda 2–3, erkeklerde 4–5 yıl kadar süren ergenlik döneminde boy uzama önce hızlanır, sonra ise yavaşlayarak durur. Bu sürecin sonunda artık erişkin boyuna ulaşılmıştır ve daha fazla büyüme olmaz. Ergenliği erken başlayanlarda büyüme daha erken sonlanır. 6 yaşından itibaren çocukların erişkin boylarının ne kadar olabileceğini tahmin edilebilir. Bunun için el-bilek grafisi çekilerek çocuğun kemik yaşının saptanması ve bunun üzerinde bir çocuk endokrinoloji uzmanı tarafından bazı hesaplamalar yapılması gerekiyor. Ancak bu değerlendirmelerin uzman olmayan kişilerce yapılması yanıltıcı olabilir!

BÜYÜME GERİLİĞİNDE TEDAVİ

Büyüme geriliğinde uygulanması gereken tedavi yöntemine başlamadan önce çocuktaki büyüme geriliğine neden olan sebep bulunmalıdır. Eğer ön planda bir beslenme bozukluğu var ise önce bunun düzeltilmesi, sistemik hastalıkların tedavisi, hormon eksikliği var ise eksik olan hormonun yerine konması sorunu çözmektedir. Hormon tedavisi deyince birçok insanın aklına uygulanan tedavinin ciddi boyutlu yan etkileri gelir. Ancak zaten büyüme geriliğinin tedavisinde hormon ancak belli testlerden sonra çocukta hormon eksikliği saptanırsa kullanılmaktadır. Yoksa her kısa boylu çocuk hormon tedavisinden yarar görecek diye bir kural yoktur. Dolayısıyla eksikliği tamamlanıldığı zaman da herhangi bir yan etki beklenmez. Zaten büyüme geriliğinde kullanılan büyüme hormonu kemiklerin kıkırdaklarına etki eden bir hormon olduğu için farklı yan etkiler göstermez

DOKTORA NE ZAMAN BAŞVURMAK GEREKİR?

Çocuğun boyu yaşına göre normal eğrilerin altında ise veya normal eğriler içinde olmasına karşın giderek düşme gösteriyorsa veya anne-baba boyu normal olmasına karşın çocuk yaşıtlarına göre kısa ise bu çocukların bir uzman tarafından değerlendirilmesinde yarar var.

Anne ve babalar çocuklarının büyümesindeki anormallikleri genellikle hemen fark ederler. Özellikle çocukların pantolon ve etek boylarının 2 yıl aynı kalması veya ayakkabı numarasının değişmemesi gibi bulgular uyarıcı olmalıdır.

Eğer çocuk sınıfındaki en kısa boylu veya en kısalardan biri ise çocuk doktoruna başvurarak büyüme eğrisi üzerindeki konumu saptanabilir. Ayrıca, büyüme geriliğine yol açabilecek risk faktörleri olan (örneğin kronik hastalığı olan çocuklar, büyümeyi baskılayabilecek ilaçlar kullanan çocuklar, düşük doğum ağırlığı ile doğmuş çocuklar, kafa travması, yarık damak, doğumsal anomalisi olan çocuklar, ergenlik bulguları erken başlayan çocuklar vb.) çocuklar da büyüme yönünden değerlendirilmelidir. Önceki bölümlerde belirtilen yıllık uzama hızının altında büyüyen çocuklarda da gerekli araştırmalar yapılmalıdır.

Tedavi ne olursa olsun, yanıt alınabilmesi için, kemikler kapanmadan önce (ergenlik tamamlanmadan önce) yapılmalıdır. Şu konunun altını özellikle çizmek gerekir ki, kızlarda adetlerin başlamasından iki yıl sonra erkeklerde ise testis hacmi 20 ml’ye ulaştıktan iki yıl sonra büyüme tamamlanmıştır ve bundan sonra boy uzatmak hiçbir yöntemle mümkün değildir. Doktora geç başvurmak ise çocukta kalıtsal sağlık problemleri yaratır.

Çocuklarda büyüme geriliğini dikkate alın

Çocuk bedeni, sürekli büyüme ve gelişme gösteren dinamik bir yapıya sahiptir. Büyüme bir çocuğun sağlıklı olduğunun en önemli göstergesidir. Amerikan Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Uzmanı Dr. Nihal Memioğlu “Normal büyüme ve gelişme süreci genetik, beslenme, hormonal ve psikososyal faktörlerden etkilenir. Ayrıca vücuttaki tüm organ sistemlerinin de sağlıklı bir biçimde çalışması gerekir.” diyor.

Amerikan Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Uzmanı Dr. Nihal Memioğlu büyeme konusunda merak edilenleri anlatıyor:

Hormon eksikliklerinde büyüme geriliği en önemli bulgulardandır. Başta hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu (BH) olmak üzere tiroid ve cinsiyet hormonları büyümeyi düzenlerler.

Büyüme hormonu düzenli bir salınım göstermez, zaman zaman salgı atakları yapar. Salınım atakları özellikle gece uyku döneminde sıktır. Başlıca etkileri şunlardır; kan şekerini yükseltir, vücuttaki yağ yıkımını artırır, kolesterol ve trigliseridi azaltır, protein sentezi ve hücre yapımını uyarır. Sonuncu etki en belirgin olarak kemik ve kıkırdak dokusu üzerinedir. BH ve bunun etkisiyle vücutta üretilen bazı büyüme faktörleri, kemik uçlarında büyüme plağındaki kıkırdak hücrelerinin bölünmesini ve çoğalmasını sağlayarak boy uzamasını sağlarlar.

Büyüme hormonu eksikliğinde, çocuğun boyu kendi yaş grubu için belirlenmiş olan standardın altında kalır. Bu gerilik özellikle 2 yaşından sonra belirginleşir. Vücut bölümleri birbiri ile orantılı olan hastanın göbek bölgesinde, yağlanma görülür. Boyuna göre kilosu daha fazla olup, kemik olgunlaşması (kemik yaşı) geridir. Ağır ve erken başlangıçlı olgularda, alın belirgin, burun kökü basık (taş bebek yüzü), cilt ve saçlar ince, ses tizdir. Süt çocukluğu ve erken çocukluk döneminde açlıkta şeker düşüklüğü gelişebilir.

Yaklaşık 4000 canlı doğumda bir görülen BH eksikliği pek çok nedenden kaynaklanabilir. Hipofiz bezinin gelişim bozuklukları, gen bozukluğuna bağlı hormon yapımında azlık veya yapısında bozukluk, beyindeki hastalıklar, tümörler, cerrahi uygulamalar ve kafa travmaları, kafaya uygulanan radyasyon, dokuların hormon algılayıcı sisteminde (reseptör) bozukluk başlıca nedenlerdir. Ayrıca kötü beslenme, sevgisizlik, bazı ilaç tedavileri sırasında da geçici BH eksikliği görülebilir.

Boyu standardın altında, kemik yaşı geri, bir yıllık uzaması o yaş grubunda beklenenden az (4 yaşından itibaren yıllık uzama 4cm’den az ise yetersiz uzama var demektir) olan çocuklarda buna yol açabilecek nedenlerin irdelenmesi gerekir. Bu tür hastalarda öncelikle boy kısalığı yapabilecek diğer nedenlerin olmadığı gösterilmelidir. Ayrıca çocuğun boyu, aile potansiyelinin gerisinde ise, yine ileri araştırmalara gerek vardır. Sonraki aşamada BH eksikliği olup olmadığının değerlendirilmesi gereklidir. Büyüme hormonunun düzenli bir salınımı olmadığından herhangi bir saatte alınan kandaki hormon düzeyi yanıltıcı olabilir. Bu nedenle pediatrik endokrinolog denetiminde gerçek hormon düzeyini belirlemek için uyarı testleri yapılmalıdır. İki farklı uyarı testine yetersiz BH artışı tespit edilirse “büyüme hormonu eksikliği” tanısı konulmuş olur.

Günümüzde BH eksikliği tedavisi başarılı bir şekilde yapılabilmektedir. Tedavide, DNA teknolojisi ile üretilen insan BH’nu kullanılır. Hormon, ilaca özel kalemlerle cilt altı enjeksiyonu şeklinde uygulanır. Normal fizyolojiyle uyumlu olması için enjeksiyonlar gece yatmadan önce yapılır. Büyüme plakları (epifiz) kapanıncaya kadar tedavinin devam etmesi gereklidir. İlacın dozu, büyümeye katkısı ve yan etkileri yönünden mutlaka endokrinolog kontrolünde kalınması gereklidir. Eksik olan hormonun yerine konması şeklinde olan büyüme hormonu tedavisinin yan etkileri az olup, 3 aylık periyotlarda laboratuar tetkikleri ile kontrol edilir.

Büyüme hormonu ilaçları ithal ilaçlar olup, halen Türkiye’de beş firmaya ait ilaçlar aktif olarak kullanılmaktadır. Maliyeti yüksek bir tedavidir. Ülkemizdeki sağlık sigortalarının büyük kısmı tedavi giderlerini karşılamaktadır.

Bebeğinizde büyüme geriliği var mı?

Pek çok anne bebeğinin büyüyüp büyümediği konusunda endişe taşır. Oysa büyüme geriliğinin belirli kriterleri var.International Hospital İstanbul Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Şebnem Ersoy, “Düzenli yapılan boy ile ağırlık ölçümlerinde aksamalar saptandığında ve bu durumun birkaç ölçümde devam ettiğinin görülmesi halinde büyüme geriliğinden şüphelenilmelidir.” diyor.

bebek.com: Çocuklarda büyümeyi etkileyen hormonlar nelerdir?
Dr. Şebnem Ersoy: Çocuklarda başta büyüme hormonu ve tiroid hormonu olmak üzere bir çok hormon büyüme ve gelişme üzerine etkilidir. Androjen ve östorojen gibi cinsiyet hormonlarının da etkisi vardır.

bebek.com: Bu hormonların az ya da çok çalışması büyüme trendi üzerinde nasıl bir etki yaratır?
Dr. Şebnem Ersoy: Bu hormonlardan büyüme hormonu ve tiroid hormonları büyümeyi hızlandırıcı, kortizol hormonu ise baskılayıcı bir etki yaratır. Cinsiyet hormonlarının (androjen ve östrojen) etkisi büyümeyi hızlandırıcı yöndedir, ancak büyüme kıkırdağının erken kapanmasına yol açtıkları için erişkinde boy kısalığına neden olurlar.

bebek.com: Büyümede genlerin nasıl bir rolü vardır?
Dr. Şebnem Ersoy: Boy uzamasında genetik etkiler çok yönlüdür. Bir çocuğun boyunu belirleyen genler anne ve babadan geçerler. Anne, baba ve kardeşler ile çocuğun genleri arasında %50 benzerlik vardır. Ailede kısa boylu bireylerin çocuğa yakınlığı arttıkça çocuğun kısa boylu olma ihtimali artar. Anne ve babadan geçen genler çocuğun büyümesinde en önemli etken olduğu için, anne-baba boyundan yararlanılarak çocuğun genetik yapısına göre erişilebileceği boy (hedef boy) yaklaşık olarak hesaplanabilir. Ancak boy uzama potansiyeli birden fazla genle ilişkili olduğu için her zaman anne-baba boyu ile çocuğun erişkin boyu arasında sıkı bir ilişki olmayabilir.

bebek.com: Beslenmenin büyüme üzerine etkileri nelerdir?
Dr. Şebnem Ersoy: Beslenme de büyümeyi etkileyen önemli faktörlerden biridir. Beslenme yetersizliğinde büyüme için gerekli protein ve kalorinin yeteri kadar alınamaması boy kısalığına neden olur. Beslenme yetersizliği kısa süreli ise beslenme düzenlendiğinde çocuğun büyümesi de normale döner. Beslenme yetersizliği erken dönemde başlar ve kronik hal alırsa boy kısalığı kalıcı olarak devam eder.

bebek.com: Bir bebeğin yeterince büyüyüp büyümediği nasıl anlaşılır?
Dr. Şebnem Ersoy: Bir bebeğin yeterince büyüdüğünün saptanması için düzenli aralıklarla kilo, boy ve baş çevresi ölçümleri yapılarak, standart büyüme eğrilerinde işaretlenerek değerlendirilmelidir.

bebek.com: Bir çocuk yaşamın 6 yılı içinde hangi yaşta hangi boy ve kiloda olmalıdır?
Dr. Şebnem Ersoy: Kız çocuk ve erkek çocuklarda ortalama değerler değişebilir. Ortalama olara; 1 yaşında bir çocuk 9,5-10 kg ağırlığında 73-74 cm. boyunda, 2 yaşında 12 kg.-85 cm, 3 yaşında 14 kg-95 cm., 4 yaşta 16kg-102 cm, 5 yaşta 18 kg-108 cm., 6 yaşta 20 kg-115 cm. olabilir.

bebek.com: Ne zaman büyüme geriliğinden şüphelenmek gerekir?
Dr. Şebnem Ersoy: Düzenli yapılan boy ile ağırlık ölçümlerinde aksamalar saptandığında ve bu durumun birkaç ölçümde devam ettiğinin görülmesi halinde büyüme geriliğinden şüphelenilmelidir.


bebek.com: Büyüme geriliği tanısı nasıl konur?
Dr. Şebnem Ersoy: Büyüme geriliği tanısı koymak için hastanın ayrıntılı öyküsü alınır, fiziksel muayenesi yapılır, büyümesi değerlendirilir ve daha sonra gerekli laboratuar testleri (kan, grafiler ve hormonal tetkikler) yapılarak tanı konur.

bebek.com: Tedavisi nasıl yapılır?
Dr. Şebnem Ersoy: Tedavi büyüme geriliğinin nedenine yönelik olarak yapılır. Beslenme bozukluğu varsa düzeltilir, hormonal bozukluklar varsa gerekli hormon tedavisi yapılır.

ÇOCUKLARDA BÜYÜME GERİLİĞİ NEDİR, NASIL ANLAŞILIR?

NORMAL BÜYÜME VE GELİŞME, SAĞLIĞIN EN ÖNEMLİ GÖSTERGELERİNDEN BİRİSİDİR.

 

Çocuklar, her yaşta aynı hızda büyümezler. Benzer şekilde, her yaş grubu için büyümeyi olumlu ya da olumsuz etkileyen faktörler de değişiklik gösterebilir. Büyüme geriliğinin nedenleri, tedavisi ve daha birçok şey haberimizde gizli!

Büyüme Geriliğinin Nedenleri

Normal büyüme ve gelişme, sağlığın en önemli göstergelerinden birisidir. Normal büyüme için; sağlıklı hücre yapısı, yeterli beslenme, sportif aktivite, büyümeyi etkileyen hormonların ve büyüme faktörlerinin varlığı gereklidir. Büyüme, öncelikle hücrelerin bölünerek çoğalması ile başlar. Bunu hücrelerin genişlemesi ve belli işlevleri kazanması takip eder. Tüm bu aşamaların sağlıklı ilerleyebilmesi için, bireyin büyüme faktörlerinin ve genetik yapısının sağlıklı olması gereklidir.

Doğumdan önce büyüme genellikle; bebeğin yaşadığı ortamın yani annenin sağlık durumu, beslenmesi, hastalıkları ile yakından ilişkiliyken doğumdan sonra büyümeyi etkileyen faktörler değişiklik gösterir. Doğumdan sonraki ilk 2 yaşta çocuğun dengeli beslenmesi, hastalıklardan korunması ve sevgi ortamında büyütülmesi de çok önemlidir. Bununla birlikte büyümeyi sağlayan birtakım hormonlar vardır ki, bunların en önemlisi “büyüme hormonu” dur.

Büyüme Geriliğinde Erken Tanının ve Tedavinin Önemi

Annenin hamilelik döneminde veya doğumda bir sorun yaşayıp yaşamadığı, büyüme geriliğinin ne zaman başladığı, beslenme bozukluğu olup olmadığı, geçirilen hastalıklar ve kullandığı ilaçlar, travma öyküsü, ailede benzer çocuklar ve kısa boylu bireyler olup olmadığı sorgulanarak, elde edilen ipuçları değerlendirilmelidir.

Daha sonra hastanın; boy kısalığının derecesi, genetik boy potansiyeli, vücut oranlarının değerlendirilmesi ve sistemik muayenesi yapılmalı ve elde edilen veriler ışığında gereken laboratuar testleri istenmelidir. İlk aşamada büyüme geriliğine neden olacak; kansızlık, karaciğer, böbrek hastalıkları, çölyak hastalığı, idrar muayenesi ve tiroit hormonlarına bakılır.

Büyüme geriliklerinde izleme çok önemlidir. Tüm çocukların, doğumdan itibaren 2-3 ayda bir boy ve kilo artışlarının düzenli olarak izlenmesi ve boyu kısa bulunan veya boy uzamasında duraklama olan çocukların değerlendirilmeleri gerekmektedir. Maalesef bu ideal yaklaşım, ülkemizde bütün çocuklara uygulanamamaktadır.

Bu nedenle; ailelerin bilinçlendirilmesi, konu ile ilgili eğitim almaları, okul taraması gibi yöntemlerle daha erken dönemde boy kısalığı olan çocuklar tespit edilerek nedenleri araştırılmalı ve gereken tedaviler önerilmelidir. Yaşıtlarına göre boyunun kısa olduğunu fark eden veya büyümesinde bir duraklamadan şüphelenen ailelerin, çocuklarını doktora götürmeleri de önemlidir. Erken tanı ile sorunu tespit edilen alan çocukların, uygun tedavi ile boyları kabul edilebilir şekilde normal düzeye getirilebilecektir.

Büyüme Geriliği Çocukları Psikolojik Olarak Nasıl Etkiler?

Tüm dünyada, uzun boylu insanların özgüvenlerinin daha yüksek olduğu bilimsel bir gerçektir. Bu anlamda, kısa boylu çocukların bu durumdan etkilenmeleri kaçınılmazdır. Nitekim hastalarımızın ebeveynlerinde, çocuğunun arkadaşlarından daha kısa olduğu için mutsuz olduğunu, kendini toplumdan uzaklaştırdığını ve okul başarısını bile olumsuz etkilediğini sıkça işitiriz. Çocukların bir kısmı, oluşan sıkıntılı ruh halini atlatabilirken, çoğunluğu için bir örselenme yaratmakta ve bu durum nedeniyle psikolojik destek almalarını gerektiren durumlar ortaya çıkabilmektedir.

Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı
Doç. Dr. Zehra Aycan

Boy Kısalığı

Büyüme , yani normal bir boya sahip olma sağlıklı olmanın en önemli kriterlerinden biridir. Normal büyüyen çocuk sağlıklı çocukdur. Büyüme geriliği, beslenme bozuklukları, hormonal nedenler, ailevi nedenler, kronik hastalıklar gibi değişik sebeplere bağlı ortaya çıkabilir. Bu yazıda büyüme hormonu ve tiroid hormonu eksikliği, ailevi boy kısalığından bahsedilecektir.

Bir çocuğun boyunun normal olduğu nasıl anlaşılır? Hangi yaşda olursa olsun, boy uzunluğunun değerlendirilmesinde kullanılan ölçü, o andaki boyun hangi büyüme eğri diliminde olduğu ve büyüme hızıdır. Kısa boy, çıplak ayakla ölçülen boyun, o yaş ve cinse göre normal büyüme eğrilerinin alt sınırlarında ( 10 persentil altı) olmasıdır. Yıllık boy artımının yaşa göre normalden az olması durumunda, büyüme hızı yetersiz olarak değerlendirilir. Yıllık büyüme hızı 1-2 yaşlar arasında yılda 12 cm, daha sonra ise yılda 5-6 cm’dir. Bir çocuk, ergenlik öncesi yılda 5 cm’den az büyüyorsa veya takip edildiği büyüme eğrilerinde aynı çizgide devam edemiyor ve alt çizgiye düşüyorsa, sorun var demektir. Durumunun tetkik edilmesi gerekir. Aileler çocuklarının boyunun uzamadığını kıyafetlerinden anlarlar. Burada yapılan en büyük hata, anne ve babanın boyunu örnek gösterip,’çocuğunuzun boyu genelde size yakın olur, zaten sizin boyunuzda kısa’ diyerek tetkikden kaçınmaktır.


Büyüme hormonu, boy artışını doğrudan etkileyen hormondur. Beyindeki hipofiz bezinden salgılanır. Büyüme hormonu eksikliği ile beraber hipofizden salgılanan diğer hormonlar da eksik olabilir. Bu durum doğumsal olabileceği gibi, beynin doğum sırasında veya sonrasında zarar görmesi (ikiz gebelik, makat geliş gibi) , şiddetli kafa yaralanması, hastalık nedeniyle beynin hasar görmesi(menenjit gibi), ışın tedavisi veya tümörler nedeniyle olabilir. Ancak büyüme hormonu eksikliğinin en önemli nedeni idiyopatik dediğimiz, bilinmeyen nedenlerdir. Belli bir yaşa kadar normal büyüyen bir çocukta, boy artışında duraklama veya yavaşlama saptanır. Çocuk akranlarından geri kalmaya başlar. Büyüme hormonu eksikliği olan bir çocuk kısa boyludur, ancak vucudunda orantısızlık yoktur. Bu çocuklar hafif kilolu,yüzleri yaşlarına göre küçük çocuklardır. Büyüme hormonu eksikliği olan çocuklar ergenliğe de geç girerler. Akranları her yıl normal büyüdüğü, ancak büyüme hormonu eksikliği olan çocuklar her yıl az büyüdükleri için; ara her yıl daha çok açılır. Tanı için büyüme hormonu testleri yapılır ve tanı konduktan sonra büyüme hormonu tedavisi yapılır.

Boy kısalığına yol açan hormonlardan bir diğeri, tiroid hormonudur. Normal boy artışı için tiroid hormonuna ihtiyaç vardır. Tiroid bezi boynun alt kısmında bulunan ve tiroid hormonlarını salgılayan bir bezdir. Tiroid normal boyutta olduğu zaman görülmez ve elle hissedilmez. Büyüdüğü zaman elle hissedilir ve baş normal durumdayken veya geriye atıldığında görünür hale gelir. Bezin vucuttaki görevi tiroid hormonları üretmek ve bunları kana salgılamaktır. Tiroid hormonları olan T3 ve T4 tiroidden salgılanır ve TSH adı verilen hipofizden salgılanan hormonla uyarılır. TSH, tiroid bezini uyararak tiroid hormonlarının, yani T3 ve T4’ün salgılanmasını sağlar. Tiroid hormonları normal büyüme ve gelişme için gereklidir ve eksikliklerinde boy kısalığı gözlenir. Bu durum doğuştan olabileceği gibi, herhangi bir çocukluk yaşında da gözlenebilir.

Kalıtımın, boy uzamasında rolü vardır. Kısa boylu çocukların anne-baba veya diğer yakın akrabaları da kısa boyludur. Bu çocuklar akranlarından kısa olarak, büyüme eğrilerinin alt hudutlarında büyürler, ancak bulundukları eğriden daha alt eğriye düşmezler. Yapılan hormon incelemelerinde, beslenme durumlarında bir sorun yoktur. Bu çocukların ergenlik çağında boyları uzar ve anne-baba ortalamalarına göre hesaplanan erişkin boylarına ulaşırlar. Burada önemli bir hatırlatma yapmak isterim; ‘anne ve babası kısa olan çocukların mutlaka kısa boylu olması gerekir’, şeklinde bir inanış yanlıştır. Sosyoekonomik şartların ve beslenmenin düzelmesiyle, boylarda uzama gözlenir. Örneğin Çinli ve Japon çocuklar artık 50 yıl öncesine göre daha uzundurlar.

Ülkemizde akraba evliliği nedeniyle ortaya çıkan ve genetik geçişi olan boy kısalığına yol açan , iskelet displazisi dediğimiz bir hastalık gurubu vardır. Bu hastalık gurubunda orantısız boy kısalığına rastlanır. Bazen bacaklar, bazen de kollar kısadır. Baş büyük olabilir. En sık rastlanılan tipi akondroplazidir. Bu çocuklarda kandaki büyüme hormon seviyeleri ve salgılanmaları normaldir, ancak kemiklerin büyüme hormonuna cevabı azdır. Bu çocukların boylarını uzatmak için etkin bir tedavi şekli yoktur ancak bazı tedavi şekilleri denenmektedir.

Büyüme geriliği nasıl anlaşılır ve tedavisi

Bebek veya çocuklarda büyüme geriliği olduğu yönündeki teşhis, iki büyüme hormonu uyarı testi uygulanarak konuluyor. Test sonuçlarına göre çocuğun değerleri, belirli değerlerin altında ise büyüme hormonu eksikliğinden söz ediliyor. Beyinle ilgili herhangi bir sorun olup olmadığına da bakılıyor. Eğer bir sorun yoksa bebek veya çocuğa büyüme hormonu eksikliği teşhisi koyuluyor. El bilek grafisi de olumsuz sonuç veriyorsa tam teşhis tam konuluyor ve büyüme hormonu verilmeye başlanıyor. Büyüme hormonu için hastaya hiçbir yan etkisi olmayan ilaçlar veriliyor. Söz konusu ilaçların parasını devlet karşılıyor. Büyüme hormonu eksikliği tedavisine başladıktan sonra ilk yıl her ay bir santimetreden başlamak üzere ilk yıl 10-12 santimetre, ikinci sene, 7-9, üçüncü sen 6-7 santimetre uzama gerçekleşiyor. İlaç gece yatmadan önce alınıyor.

Çünkü; büyüme hormonu, uykunun en derin olduğu dönemde salgılanıyor. Büyüme hormonu tedavisi; kemikleşme noktaları kapanana kadar devam ediyor. Erken teşhis, her hastalıkta olduğu gibi büyüme geriliğinde de çok önemli. Bu nedenle bebek veya çocuğunuzu dikkatli izlemeniz öneriliyor. Büyüme hormonu eksiği olan bebek veya çocuklarda genellikle; boy kısalığı, olgun insan yüzü, ince ses ve karın bölgesinde yağlanma, erkek çocuklarda mikro penis, uzayan sarılık, yenidoğan döneminde de kan şekeri düşüklüğü, çıkık ve geniş alın gibi belirtilerle anlaşılıyor. Teşhis ne kadar erken konulursa, çocuğunuzun boy kaybı da o kadar azalıyor. Ama hastalık ergenlik döneminde fark edildiğinden tedaviye de geç başlanıyor. Diğer yandan büyüme hormonu eksikliği görülme sıklığı 4 binde 1 olduğu için hemen telaşlanmayın.

Sponsorlu Bağlantılar

1781 0

Yorum yapılmamış --> "Büyüme geriliği nasıl anlaşılır, belirtileri nelerdir?"

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir